Ο οικισμός της Κρυόβρυση ή Πουλιάνας (παλαιά ονομασία) αναγνωρίσθηκε ως κοινότητα με το Βασιλικό διάταγμα 23/4/1920 Φ.Ε.Κ. Α΄98/το έτος 1920.
Η κοινότητα της Πουλιάνας μετονομάστηκε σε Κρυόβρυση με το διάταγμα 4/11/1927 Φ.Ε.Κ. 306/το έτος 1927.
Η προέλευση του Ονόματος
Με βάση επίσημα στοιχεία η λέξη πουλιάνα παράγεται από την Αρχαία Ελληνική λέξη πολιά το επίθετο πολιός πολιά πολιών σημαίνει ο λαμπρός, ο καθαρός λέγοντας λαμπρότητα και καθαρότητα μεταφορικά φέρνουμε στο νου μας τον καθαρό αέρα και την καθαρότητα της ατμόσφαιρας που είναι εμφανής όλες της εποχές του χρόνου στο χωριό μας.
Από τη λέξη πολύαινως που σημαίνει αυτός που επαινείται, αυτός που είναι γνωστός.
Από τη λέξη πολυάνωρος που μεταφράζεται ο τόπος που μένουν κατοικούν πολλοί άνθρωποι.
Aλλη εκδοχή, στην περιοχή της Μακεδονίας συγκεκριμένα στο Νομό Σερρών πουλιάνες λένε τα χωράφια και τις εκτάσεις που δεν τα καλλιεργούν για κάποιο χρονικό διάστημα λένε π.χ. αυτό θα το αφήσω πουλιάνα.
Σύμφωνα με το Ρωσικό λεξικό πουλιάνα σημαίνει το ξέφωτο προσηλιακό μέρος.
Γεωγραφική Θέση
Το χωριό είναι κτισμένο στις πρόποδες του Ολύμπου σε υψόμετρο 1050 μέτρων με πανοράμική θέα τον κάμπο της Ολυμπιάδας και της Καλλιθέας και βόρεια ορθώνεται μπροστά της το ξεκουστότερο βουνό ο Όλυμπος σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια.
Συγκοινωνία
Η Κρυόβρυση (Πουλιάνα) συνδέεται με τη Λάρισα μέσω Ελασσόνας με μια διαδρομή 70 χιλιομέτρων που διανύεται σε μια ώρα.
Μέσω του νεόυ περίπου δρόμου (Λάρισα- Αμπελώνας- Συκαμινέα- Κρυόβρυση) με διαδρομή 50 χιλ. που διαρκεί περίπου 50 λεπτά.
Παράλληλα μπορεί κανείς σε 45 λεπτά να φτάσει στην Κρυόβρυση μέσω Εθνικής οδού από τον κόμβο της ΛεπτοΚαρυάς (Ν. Πιερίας) Καρυά -Συκαμινέα - Κρυόβρυση (με ασφαλτοστρωμένο δρόμο)
Το ξηρό κλίμα σε συνδυασμό με την Γεωγραφική της θέση.
Το υψόμετρο
Το πράσινο πευκόφυτο που αγκαλιάζει το χωριό
Και τη θέα του Ολύμπου κάνουν την (Πουλιάνα) Κρυόβρυση ένα από τα προτιμότερα χωριά της περιοχής για καλοκαιρινές διακοπές, αλλά και για μονοήμερες αποδράσεις από τη Λάρισα ή την Θεσσαλονίκη.
Η Κρυόβρυση (Πουλιάνα) είναι ένα σημαντικό χωριό και με μεγάλη ιστορική σημασία για την περιοχή της Βόρειας Ελλάδας.
Στη μάχη της Πουλιάνας που διεξήχθηκε κατά των Τούρκων (την Κυριακή 12 Μαρτίου 1878) στα πλαίσια της Επανάστασης των Ελλήνων στη Μακεδονία και συγκεκριμένα στην περιοχή του Ολύμπου η άγνωστη σήμερα για πολλούς Πουλιάνα (σήμερα Κρυόβρυση) συνέβαλε στην απελευθέρωση της Βόρειας Θεσσαλίας και της Μακεδονίας.
Το χωριό γνώρισε πολλές καταστροφές επί Τουρκοκρατίας αλλα και κατά τη διάρκεια του Β΄ παγκοσμίου πολέμου και αργότερα στον Εμφύλιο πόλεμο.
Η φθίνουσα πορεία του χωριού ξεκίνησε κατά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο με τις λεηλασίες και το ζωομάζωμα του 1942 από τους Ιταλούς κατακτητές.
Συνεχίσθηκε με το Βομβαρδισμό από τους Γερμανούς την Aνοιξη του 1943 (επίσημη μαρτυρία αποτελεί μια σκαστή βόμβα που διατηρείται ακόμα και σήμερα εκτεθειμένη στην κεντρική πλατεία του χωριού αλλά και τα σκόρπια θραύσματα βλημάτων, κάλυκες και σίδερα που βλέπει κανείς στη περιοχή της Γκόλιντας και γύρω απ' το χωριό.
Οι Πουλιανίτες υπήρξαν μεγάλοι πρωταγωνιστές στην Εθνική Αντίσταση της περιοχής της Θεσσαλίας.
Αυτή τους η συμμετοχή και ο ρόλος στην Εθνική Αντίσταση στοίχισε πολλές ζωές νέων ανθρώπων που θυσιάστηκαν (όπως μαρτυρά και το μνημείο των πεσόντων που στήθηκε στην πλατεία του χωριού στη μνήμη τους) αλλά και την ολοκληρωτική καταστροφή του χωριού με κάψιμο από τους Γερμανούς κοντά στο Πάσχα του 1943...
Αξίζει να σημειωθεί ότι όρθια μέσα στις στάχτες έμεινε μόνο η εκκλησία του χωριού αποτελεί σήμερα τη μόνη μαρτυρία της τοπικής θρησκευτικής κληρονομιάς.
Οι Πουλιανίτες τότε εγκατέλειψαν το χωριό και εγκαταστάθηκαν στα γύρω βουνά και στον Όλυμπο όπου έζησαν για δύο ολόκληρα χρόνια, κρυμμένοι σε σπηλιές και πρόχειρες καλύβες μαζί με τα ποίμνια τους.
Με το τέλος του Β΄ παγκοσμίου πολέμου το 1945 γύρισαν στο χωριό προσπαθώντας να το ξανακτίσουν.
Όμως το Φθινόπωρο του 1947 αναγκάζονται με εντολή του στρατού να εγκαταλείψουν και πάλι το χωριό προκειμένου αν προστατευθούν από τους αντάρτες, και μεταναστεύουν τότε στα γύρω χωριά Ολυμπιάδα, Σπαρμό Καλλιθέα και Ελευθεροχώρι. Εκεί επιστρατεύθηκαν αντάρτες πολλοί νέοι και νέες με αποτέλεσμα το χωριό να στερηθεί τη δύναμη του (τους νέους ανθρώπους).
Αλλά όταν και στην Ολυμπιάδα εισέβαλαν οι αντάρτες (την Aνοιξη του 1948) οι κάτοικοι αναγκάσθηκαν και πάλι σε φυγή στα χωριά του κάμπου Αμπελώνα Φαλάνη, Λάρισα, Τύρναβο κ.λ.π. όπου και παρέμειναν μέχρι το 1950.
Όταν τελικά κόπασε ο πόλεμος οι κάτοικοι άρχισαν να επιστρέφουν στο χωριό προσπαθώντας αφ' ενός μεν να επιβιώσουν, αφ' ετέρου να ξανακτίσουν το χωριό από την αρχή.
Την δεκαετία 1950 - 1960 έφτασε το χωριό να απαριθμεί περί τις 120 οικογένειες ή 700-800 κατοίκους.
Όμως η φτώχεια, η ανεργία και η απουσία της πολιτείας στα μεγάλα προβλήματα επιβίωσης που αντιμετώπιζαν οι άνθρωποι στα χωριά αυτά ανάγκασαν ένα πολύ μεγάλο ποσοστό σχεδόν το 90% των κατοίκων σε μετανάστευση για Γερμανία, Αυστραλία, Καναδά, Αμερική, Βέλγιο, Σουηδία, Ολλανδία κ.λ.π.
Το χωριό ερήμωσε στη δεκαετία του 1970 και συνεχίστηκε αυτή η μετανάστευση για Αθήνα, Λάρισα, Αμπελώνα, Φαλάνη με αμείωτο ρυθμό μέχρι και το 1985.
Το δημοτικό σχολείο που κάποτε (1970) απαριθμούσε 120 μαθητές έκλεισε.
Μετά το σχέδιο Καποδίστριας η Κοινότητα της Κρυόβρυσης αποτελεί πλέον διαμέρισμα της Διευρυμένης Κοινότητας Καρυάς.Ο πληθυσμός της αποτελείται μονο απο μεσήλικές και ηλικιωμένους συνταξιούχους. Λιγότεροι από 40 άνθρωποι κατοικούν σήμερα στην Κρυόβρυση.
Απο την δεκαετία του 1990 και μέχρι σήμερα ο οικισμός γνωρίζει μια οικοδομική και τουριστική άνθηση.
Αναστηλώνονται τα παλιά πέτρινα και κατασκευάζονται νέα σπίτια. Μπήκε το νερό σε κάθε σπίτι του χωριού.
Με τη συνδρομή της Κοινότητας Καρυάς και τη συμβολή των τοπικών θεμικών παραγόντων της Κρυόβρυσης καθώς και του Μορφωτικού Συλλόγου Κρυόβρυσης έγιναν έργα ζωτικής σημασίας, παρατηρείται μια άνθηση μια νέα πνοή στην οικιστική και τουριστική ανάπτυξη.
Πηγές:
Αρχείο (Πρακτικά) του Συλλόγου Απανταχού Κρυοβρυσιωτών
«Η Πουλιάνα » Ιστορικά και Λαογραφικά Στοιχεία από την Κρυόβρυση Ελασσόνας από το βιβλίο του δάσκαλου- ερευνητη & συγγραφέα Νικολάου Δημ. Κολοβού.
Διασταυρωμένες Προσωπικές μαρτυρίες Πουλιανιτών.
Συντάκτης Κειμένων:
Κουτσιμανής Ελευθέριος (καθηγητής ΠΕ 18)
30 Οκτωβρίου 2004
