Ακολουθώντας τα μονοπάτια των θεών στην Καρυά Ολύμπου
Θέση
Βρίσκεται βόρεια της πόλης Λάρισας στα όρια του Νομού Πιερίας, κτισμένο στις νότιες πλαγιές του κυρίως Ολύμπου, δυτικά της κοιλάδας των Λειβηθρίδων Μουσών.
Πρόσβαση
80 χλμ. Από την Λάρισα μέσω Ελασσόνας, 50 χλμ. Από την Λάρισα μέσω Αμπελώνα, 25 χλμ. Από την Λεπτοκαρυά (Εθνική οδό Αθήνας - Θεσσαλονίκης)
Υψόμετρο
Από 820 μ. Έως 1000 μ.
Κλίμα
Ξηρό, με ηλιοφάνεια πάνω από 300 μέρες ανά έτος
Πληθυσμός
Μόνιμοι κάτοικοι 850
Ασχολίες
Γεωργία (σιτηρά, πατάτες, φασόλια, καλαμπόκι, τσάι Ολύμπου, ρίγανη, μέντα, ζαρμπούνι, σαλέπι). Εκμετάλλευση του Αρκουδοπούρναρου (Γκι) για τα Χριστούγεννα. Κτηνοτροφία (5.500 πρόβατα, 2.500 κατσίκες, 150 αγελάδες).
Μια μικρή πεδινή έκταση-μάλλον οροπέδιο-είναι η Καρύα, με 850μ. υψόμετρο. Γύρω-γύρω υπάρχουν βουνά, κομμάτια του Ολύμπου. Αυτά είναι: Η Τιμή ή κατοικία των Τιτάνων, σημερινή Οξιά (Ι300 μ.),το Σέλλωμα (1158 μ), η Τούμπα (1163 μ.), Παλαιόκαστρο (1450 μ). Τα περισσότερα είναι δασωμένα με έλατα, πεύκα, βαλανιδιές, καστανιές, πλατάνια, οξιές. Τα δάση καλύπτουν έκταση 25.000 στρεμμάτων. Στην περιοχή υπάρχουν αρκετοί χείμαρροι, όπως ο χείμαρρος της Σκαμιάς, το ρέμα Ξηρόλακας και ο Ζηλίανας ( αρχ.Σύς), που ρέει με κατεύθυνση τη Λεπτοκαρυά.
Η Καρυά, αν και μικρή, έχει πλούσια μυθολογική και λαογραφική παράδοση. Σύμφωνα με μαρτυρίες, ανατολικά της Καρυάς, βρίσκονται η αρχαία πύλη «Λείβηθρα», της οποίας μόνο λείψανα υπάρχουν σήμερα. Υπάρχει η άποψη ότι τα Λείβηθρα, (σημερινή Παλαιοχώρα) καταγόταν ο Ορφέας. Οι κάτοικοι των Λειβήθρων είχαν τα οστά του Ορφέα σε μια λάρνακα, πάνω στην οποία υπήρχε χρησμός. Ο χρησμός έλεγε, ότι αν τα οστά αντίκριζαν τον ήλιο, η πόλη θα καταστρεφόταν από κάποιόν άγνωστο, που θα έφερε το όνομα Σύς. Η λάρνακα αυτή φυλαγόταν νύχτα-μέρα από τους Λειβηθραίους, ώσπου δύο βοσκοί, αδιαφορώντας για το χρησμό, έριξαν κάτω τη λάρνακα, και τα οστά είδαν το φως του ήλιου. Τότε η γη ταρακουνήθηκε από σεισμό και άρχισε να πέφτει καταρρακτώδης βροχή, από την οποία σχηματίστηκε ο ποταμός Σύς, σημερινός Ζηλιάνας, ο οποίος παρέσυρε την πόλη. Οι κάτοικοι της διασκορπίστηκαν άλλοι στην κάτω Σκοτίνα και άλλοι στη Καρυά. Ακόμη γίνεται λόγος για ης Λειβηθρίδες Μούσες, στοιχείο πού αναφέρουν τόσο ο Παυσανίας, όσο κι ο Στράβων στα «Γεωγραφικά» τους.
Σύμφωνα πάλι με τον Παυσανία και τον Στράβωνα, απέναντι από την αρχαία πόλη Πύμπλια (σημερινή τοποθεσία Αγίου Θεοδώρου), της οποίας υπάρχούν λείψανα στο βουνό Τούμπα-το κατά την αρχαιότητα «Υποκρήνη»-υπάρχει σπήλαιο, στο οποίο υπάρχούν αγάλματα «θεών αρχαίων και λεόντων» .Πολύ παλιά λένε, κάποιοι βοσκοί είχαν μπει στο σπήλαιο, είχαν δει τα αγάλματα κι έκλεισαν το άνοιγμα του σπηλαίου με ξύλα και πέτρες, για να πάνε νύχτα να κλέψουν το θησαυρό. 'Ομως δεν κατάφεραν να βρουν πάλι το άνοιγμα. 'Ετσι τα αγάλματα παραμένουν ακόμα θαμμένα στη γη.
Μια άλλη παράδοση μας πληροφορεί ότι στην οξιά, όπου υπάρχουν ακόμη και σήμερα χαλάσματα, υπήρχε κάστρο, κατοικία των Τιτάνων γι' αυτό μια άλλη ονομασία της Οξιάς είναι Τιτνάτα. Οι Τιτάνες, από εκεί ήθελαν να πολεμήσουν το Δία κι αυτός τους κατέκαψε.
Κάποια προφορική μαρτυρία, μας πληροφορεί ότι στην κορυφή που ονομάζεται του «Φράγκου Αλώνι» κοντά στο προσκυνητάρι που υπάρχει, υπάρχουν τάφοι και μια κατακόμβη 2,5 μ. περίπου. Βέβαια δεν είναι γνώστη η χρονολόγησή τους.
Μερικές ακόμη χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με την αρχαιολογική αξία της περιοχής, μας δίνει πάλι ο Αθ. Βαγενάς στο «Ιστορικό» του. Αναφέρει, πως νότια της Καρύας και σε απόσταση τεσσάρων χιλιομέτρων στην Κονόσπολη, Γερμανοί αρχαιολόγοι με οδηγό τα «Γεωγραφικά» του Στράβωνα, ήλθαν σ' αυτόν τον τόπο γύρω στα 1908 κι έκαναν ανασκαφές. Χωρίς μεγάλο κόπο, βρήκαν το μνημείο του Στρατηγού Μαρδοχαίου, ο οποίος ήταν της αδερφής του Ασουίρου και ανάμεσα στα άλλα αντικείμενα του βασιλιά των Συρίων, βρήκαν τον χρυσοϋφασμένο χιτώνα του, που σήμερα που σήμερα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας.
Η περιοχή της Καρυάς ήταν γνωστή και στη Ρωμαϊκή εποχή, τον καιρό της βασιλείας των Αντωνίνων αυτοκρατόρων. Στη τοποθεσία Βουναλάκι- του «Τσίμου Ράχη», βρίσκεται μια πλάκα, που τοποθέτησε ο αυτοκράτορας Τραϊανός8, για να διαχωρίσει τα όρια Πιερίας-Ελασσόνας, γιατί ακριβώς απο αυτό το σημείο ξεκινούν τα νερά προς αντίθετες κατευθύνσεις του ποταμού Συς και τα ρέματα Διάβας. Η πλάκα γράφει:
«Επί Τραϊανού αυτοκράτορος ετέθησαν τα όρια Πιερίας-Eλασσόνος» . Κανείς, όμως, δε μπορεί να ορίσει με ακρίβεια πόσα χρόνια ζωής έχει το χωρίο. Σύμφωνα με μαρτυρίες, δεν πρέπει να ξεπερνάει τη μισή χιλιετερίδα. Αρχικά η κοινότητα Καρυάς, ήταν χωρισμένη σε τρεις συνοικισμούς, που έγιναν ένας γύρω στα 1530. Οι λόγοι που ανάγκασαν τους ανθρώπους να συγκεντρωθούν σ' ένα σημείο αφορούν τη τοποθεσία, που είναι η καλύτερη της περιοχής και ίσως κάποια θανατηφόρα ασθένεια, που έπληξε ένα συνοικισμό.
Απόδειξη για αυτό είναι οι τάφοι, που βρέθηκαν κατά καιρούς, στους οποίους ήταν θαμμένα μαζί, άτομα μικρής αλλά και μεγάλης ηλικίας.
Σύμφωνα με άλλη παράδοση το χωριό είναι σύγχρονο με τον καιρό της Γαλλικής Επανάστασης. Παρουσιάζεται στα 1770-1780, με πρωτοβουλία τούρκου αξιωματικού, ο οποίος συγκέντρωσε τους κατοίκους σε μία περιοχή. Την εποχή εκείνη είχαν δοθεί προνόμια στα μοναστήρια. Έτσι, ο τούρκος, έφερε μαστόρους από τα Γιάννενα και έκτισαν την εκκλησία του Αγίου Νικολάου η οποία υπάρχει και σήμερα και ο Αγιος Νικόλαος είναι ο προστάτης άγιος του χωριού. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να πιστεύουμε ότι ο τούρκος παρακινήθηκε από θρησκευτικούς λόγους, οι λόγοι απέβλεπαν στη δική του εξυπηρέτηση. Στην τουρκική γλώσσα το χωριό ονομαζόταν «Κοσκιόϊ» (=λακοχώρι). Αργότερα ονομάσθηκε Καρυά από τις πολλές καρυδιές.
Σίγουρη είναι η συμμετοχή των κατοίκων στον αγώνα κατά της τουρκοκρατίας. Σ' αυτόν τους τον αγώνα συντέλεσε πολύ η μονή Κλιμάδων σε απόσταση 8 χμ από την Καρυά. Αποτελούσε το Πατριαρχικό μοναστήρι του Ολύμπου, είχε σπουδαία βιβλιοθήκη και εκεί ήταν το κρυφό σχολείο, όπου μάθαιναν τα ελληνόπουλα «Ώσπερ σελήνη λάμπει τη Οικουμένη ούτως εξέλαμψε εν τοις γράμμασι η μονή Κλιμάδων» μας πληροφορεί κάποιος πάπυρος.
Η μονή πυρολύθηκε από τους Τούρκους το 1823 και σώθηκε μόνο ο μικρός ναός της Αγίας Τριάδας. Κλέφτες και αρματολοί, όπως ο Νικοτσάρας, Μπλουγκούρας, Γιανκούλας, Τσιαμήτας, κ.α. έβρισκαν καταφύγιο στο μοναστήρι και προμηθευόταν απο αυτό τροφές.
Στις 29 Μαΐου του 1833, δύο χιλιάδες τούρκοι με στρατηγό τον Έμιν Πασσά, έκαναν επίθεση στη Καρυά, όπου ο Ζαχείλας με 250 δικούς του τους επιτέθηκαν με αποτέλεσμα να ηττηθούν οι τούρκοι και να τραπούν σε φυγή.
Εκτός από τη μονή Κλιμάδων, σπουδαίο ρόλο διαδραμάτισε αυτήν την εποχή η Μονή Κανάλων Καρυάς. Σε κάποια συνοπτική ενθύμηση αναφέρεται ότι στις 25-8-1828, ο Ασλάν μπέης της Λάρισας, με 7000 στρατό κατέστρεψε το μοναστήρι ?γιος Διονύσιος του Ολύμπου. Οι μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις δείχνουν τη προσπάθεια των Τούρκων να εξοντώσουν τους κλέφτες του Ολύμπου. Η ενθύμηση αυτή ανήκε στο «μηναίο» του ηγουμένου της μονής Κανάλων, η οποία βοηθούσε με κάθε τόπο τους αρματολούς και τους κλέφτες.
Αλλη ενθύμηση μας γνωστοποιεί ότι μια ομάδα Αρβανιτών έκαναν επίθεση στη μονή Κανάλων και έσφαξαν τους μοναχούς. Το περιστατικό έγινε το 1853. Πρέπει να αναφέρουμε ότι η Καρυά και η εποχή της μονής αυτής με την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης παρέμειναν στην τουρκική επικράτεια. Η ελληνοτουρκική μεθόριος τυ 1881 περνούσε απένατι από το μοναστήρι, ανάμεσα στην Καρυά και στην Καλλιπεύκη στα υψώματα της κορυφογραμμής: Λαπατά, Μερκέζι, Αγία Ανάλυψη, Προφήτη Ηλία, Γκονταμάνι, Μελούνα.
Η τελειωτική υποχώρηση των τούρκων από τη Καρυά έγιναν στα 1912. Στις 6 Οκτωβρίου έγινε η υποχώρηση των Τούρκων απο την Ελασσόνα και στις 7 Οκτωβρίου υποχώρισαν από την Καρυά. Ένα τουρκικό φυλάκιο που δεν ειδοποιήθηκε, έμεινε και έπεσε στα χέρια των Καρυωτών, οι οποίοι τους πήραν και τους εκτέλεσαν. Μετά από αυτό οι Τούρκοι δεν ξαναφάνηκαν στο χωριό.
Η Καρυά τον καιρό της κατοχής δεν έμεινε στο περιθώριο. Αντίθετα πήρε ενεργά μέρος και από την περιοχή της οργανώθηκε στη θέση Μπεχτέσι η πρώτη αντιστασιακή ομάδα.
Η καταστροφή του χωριού έγινε με την εισβολή των Γερμανοιταλών τον Απρίλιο του 1943, Κυριακή των Βαϊων. Οι εχθροί έκαναν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις. Με την είσοδο του στο χωριό, άρχισαν να καίνε τα σπίτια. Από 300 σπίτια κάηκαν τότε τα 273. Σ' αυτήν τους την επιδρομή δεν έμεινε τίποτα όρθιο, στάβλοι, αποθήκες, δέντρα, όλα παραδόθηκαν στην καταστροφική μανία των εχθρών. Τότε εκτέλεσαν πέντε Καρυώτες καθώς και δύο άλλους που βρισκόντουσαν στο χωριό και τους έριξαν σε ομαδικό τάφο. Δεν λυπήθηκαν ούτε ένα παιδάκι 12 χρονών, ούτε σεβάστηκαν γέροντα που δεν μπορούσε να περπατήσει.
Η επιχείρηση κράτησε επτά μέρες-αποχώρισαν στις 25 Απριλίου-Κυριακή του Πάσχα, παίρνοντας μαζί τους ζώα και πράγματα που βρήκαν στο χωριό και στα καταφύγια. Προσγείωσαν ύστερα ένα αεροπλάνο και το φόρτωσαν. Επειδή όμως ήταν αδύνατη η απογείωση του το έκαψαν μαζί με τα πράγματα στην περιοχή «Βρύση Μεγάλη». Μετά από αυτό πήραν ως ομήρους μικρούς και μεγάλους, τους οδήγησαν στο χωριό Κεραμίδι έξω από την Κατερίνη κι αφού τους κράτησαν δέκα μέρες περίπου, τους ελευθέρωσαν.
Το χωριό πήρε μέρος αργότερα και στον εμφύλιο πόλεμο και γεύτηκε τις αγριότητες του.
Σήμερα, έχει περίπου 800 κατοίκους, οι οποίοι ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία και τη γεωργία. Η ζωή κυλάει ήμερα κυρίως. Βέβαια ο πολιτισμός έχει εισβάλει και στη Καρυά με την κακή του, θα έλεγα, κυρίως μορφή. Με αποτέλεσμα λίγες μόνο παραδόσεις να επιβιώνουν. Πάντως έχει σημασία ότι οι άνθρωποι είναι στενά δεμένοι με τον τόπο τους και προσπαθούν για το καλό του.
Η Καρυά, αν και μικρή, έχει πλούσια μυθολογική και λαογραφική παράδοση. Σύμφωνα με μαρτυρίες, ανατολικά της Καρυάς, βρίσκονται η αρχαία πύλη «Λείβηθρα», της οποίας μόνο λείψανα υπάρχουν σήμερα. Υπάρχει η άποψη ότι τα Λείβηθρα, (σημερινή Παλαιοχώρα) καταγόταν ο Ορφέας. Οι κάτοικοι των Λειβήθρων είχαν τα οστά του Ορφέα σε μια λάρνακα, πάνω στην οποία υπήρχε χρησμός. Ο χρησμός έλεγε, ότι αν τα οστά αντίκριζαν τον ήλιο, η πόλη θα καταστρεφόταν από κάποιόν άγνωστο, που θα έφερε το όνομα Σύς. Η λάρνακα αυτή φυλαγόταν νύχτα-μέρα από τους Λειβηθραίους, ώσπου δύο βοσκοί, αδιαφορώντας για το χρησμό, έριξαν κάτω τη λάρνακα, και τα οστά είδαν το φως του ήλιου. Τότε η γη ταρακουνήθηκε από σεισμό και άρχισε να πέφτει καταρρακτώδης βροχή, από την οποία σχηματίστηκε ο ποταμός Σύς, σημερινός Ζηλιάνας, ο οποίος παρέσυρε την πόλη. Οι κάτοικοι της διασκορπίστηκαν άλλοι στην κάτω Σκοτίνα και άλλοι στη Καρυά. Ακόμη γίνεται λόγος για ης Λειβηθρίδες Μούσες, στοιχείο πού αναφέρουν τόσο ο Παυσανίας, όσο κι ο Στράβων στα «Γεωγραφικά» τους.
Σύμφωνα πάλι με τον Παυσανία και τον Στράβωνα, απέναντι από την αρχαία πόλη Πύμπλια (σημερινή τοποθεσία Αγίου Θεοδώρου), της οποίας υπάρχούν λείψανα στο βουνό Τούμπα-το κατά την αρχαιότητα «Υποκρήνη»-υπάρχει σπήλαιο, στο οποίο υπάρχούν αγάλματα «θεών αρχαίων και λεόντων» .Πολύ παλιά λένε, κάποιοι βοσκοί είχαν μπει στο σπήλαιο, είχαν δει τα αγάλματα κι έκλεισαν το άνοιγμα του σπηλαίου με ξύλα και πέτρες, για να πάνε νύχτα να κλέψουν το θησαυρό. 'Ομως δεν κατάφεραν να βρουν πάλι το άνοιγμα. 'Ετσι τα αγάλματα παραμένουν ακόμα θαμμένα στη γη.
Μια άλλη παράδοση μας πληροφορεί ότι στην οξιά, όπου υπάρχουν ακόμη και σήμερα χαλάσματα, υπήρχε κάστρο, κατοικία των Τιτάνων γι' αυτό μια άλλη ονομασία της Οξιάς είναι Τιτνάτα. Οι Τιτάνες, από εκεί ήθελαν να πολεμήσουν το Δία κι αυτός τους κατέκαψε.
Κάποια προφορική μαρτυρία, μας πληροφορεί ότι στην κορυφή που ονομάζεται του «Φράγκου Αλώνι» κοντά στο προσκυνητάρι που υπάρχει, υπάρχουν τάφοι και μια κατακόμβη 2,5 μ. περίπου. Βέβαια δεν είναι γνώστη η χρονολόγησή τους.
Μερικές ακόμη χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με την αρχαιολογική αξία της περιοχής, μας δίνει πάλι ο Αθ. Βαγενάς στο «Ιστορικό» του. Αναφέρει, πως νότια της Καρύας και σε απόσταση τεσσάρων χιλιομέτρων στην Κονόσπολη, Γερμανοί αρχαιολόγοι με οδηγό τα «Γεωγραφικά» του Στράβωνα, ήλθαν σ' αυτόν τον τόπο γύρω στα 1908 κι έκαναν ανασκαφές. Χωρίς μεγάλο κόπο, βρήκαν το μνημείο του Στρατηγού Μαρδοχαίου, ο οποίος ήταν της αδερφής του Ασουίρου και ανάμεσα στα άλλα αντικείμενα του βασιλιά των Συρίων, βρήκαν τον χρυσοϋφασμένο χιτώνα του, που σήμερα που σήμερα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας.
Η περιοχή της Καρυάς ήταν γνωστή και στη Ρωμαϊκή εποχή, τον καιρό της βασιλείας των Αντωνίνων αυτοκρατόρων. Στη τοποθεσία Βουναλάκι- του «Τσίμου Ράχη», βρίσκεται μια πλάκα, που τοποθέτησε ο αυτοκράτορας Τραϊανός8, για να διαχωρίσει τα όρια Πιερίας-Ελασσόνας, γιατί ακριβώς απο αυτό το σημείο ξεκινούν τα νερά προς αντίθετες κατευθύνσεις του ποταμού Συς και τα ρέματα Διάβας. Η πλάκα γράφει:
«Επί Τραϊανού αυτοκράτορος ετέθησαν τα όρια Πιερίας-Eλασσόνος» . Κανείς, όμως, δε μπορεί να ορίσει με ακρίβεια πόσα χρόνια ζωής έχει το χωρίο. Σύμφωνα με μαρτυρίες, δεν πρέπει να ξεπερνάει τη μισή χιλιετερίδα. Αρχικά η κοινότητα Καρυάς, ήταν χωρισμένη σε τρεις συνοικισμούς, που έγιναν ένας γύρω στα 1530. Οι λόγοι που ανάγκασαν τους ανθρώπους να συγκεντρωθούν σ' ένα σημείο αφορούν τη τοποθεσία, που είναι η καλύτερη της περιοχής και ίσως κάποια θανατηφόρα ασθένεια, που έπληξε ένα συνοικισμό.
Απόδειξη για αυτό είναι οι τάφοι, που βρέθηκαν κατά καιρούς, στους οποίους ήταν θαμμένα μαζί, άτομα μικρής αλλά και μεγάλης ηλικίας.
Σύμφωνα με άλλη παράδοση το χωριό είναι σύγχρονο με τον καιρό της Γαλλικής Επανάστασης. Παρουσιάζεται στα 1770-1780, με πρωτοβουλία τούρκου αξιωματικού, ο οποίος συγκέντρωσε τους κατοίκους σε μία περιοχή. Την εποχή εκείνη είχαν δοθεί προνόμια στα μοναστήρια. Έτσι, ο τούρκος, έφερε μαστόρους από τα Γιάννενα και έκτισαν την εκκλησία του Αγίου Νικολάου η οποία υπάρχει και σήμερα και ο Αγιος Νικόλαος είναι ο προστάτης άγιος του χωριού. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να πιστεύουμε ότι ο τούρκος παρακινήθηκε από θρησκευτικούς λόγους, οι λόγοι απέβλεπαν στη δική του εξυπηρέτηση. Στην τουρκική γλώσσα το χωριό ονομαζόταν «Κοσκιόϊ» (=λακοχώρι). Αργότερα ονομάσθηκε Καρυά από τις πολλές καρυδιές.
Σίγουρη είναι η συμμετοχή των κατοίκων στον αγώνα κατά της τουρκοκρατίας. Σ' αυτόν τους τον αγώνα συντέλεσε πολύ η μονή Κλιμάδων σε απόσταση 8 χμ από την Καρυά. Αποτελούσε το Πατριαρχικό μοναστήρι του Ολύμπου, είχε σπουδαία βιβλιοθήκη και εκεί ήταν το κρυφό σχολείο, όπου μάθαιναν τα ελληνόπουλα «Ώσπερ σελήνη λάμπει τη Οικουμένη ούτως εξέλαμψε εν τοις γράμμασι η μονή Κλιμάδων» μας πληροφορεί κάποιος πάπυρος.
Η μονή πυρολύθηκε από τους Τούρκους το 1823 και σώθηκε μόνο ο μικρός ναός της Αγίας Τριάδας. Κλέφτες και αρματολοί, όπως ο Νικοτσάρας, Μπλουγκούρας, Γιανκούλας, Τσιαμήτας, κ.α. έβρισκαν καταφύγιο στο μοναστήρι και προμηθευόταν απο αυτό τροφές.
Στις 29 Μαΐου του 1833, δύο χιλιάδες τούρκοι με στρατηγό τον Έμιν Πασσά, έκαναν επίθεση στη Καρυά, όπου ο Ζαχείλας με 250 δικούς του τους επιτέθηκαν με αποτέλεσμα να ηττηθούν οι τούρκοι και να τραπούν σε φυγή.
Εκτός από τη μονή Κλιμάδων, σπουδαίο ρόλο διαδραμάτισε αυτήν την εποχή η Μονή Κανάλων Καρυάς. Σε κάποια συνοπτική ενθύμηση αναφέρεται ότι στις 25-8-1828, ο Ασλάν μπέης της Λάρισας, με 7000 στρατό κατέστρεψε το μοναστήρι ?γιος Διονύσιος του Ολύμπου. Οι μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις δείχνουν τη προσπάθεια των Τούρκων να εξοντώσουν τους κλέφτες του Ολύμπου. Η ενθύμηση αυτή ανήκε στο «μηναίο» του ηγουμένου της μονής Κανάλων, η οποία βοηθούσε με κάθε τόπο τους αρματολούς και τους κλέφτες.
Αλλη ενθύμηση μας γνωστοποιεί ότι μια ομάδα Αρβανιτών έκαναν επίθεση στη μονή Κανάλων και έσφαξαν τους μοναχούς. Το περιστατικό έγινε το 1853. Πρέπει να αναφέρουμε ότι η Καρυά και η εποχή της μονής αυτής με την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης παρέμειναν στην τουρκική επικράτεια. Η ελληνοτουρκική μεθόριος τυ 1881 περνούσε απένατι από το μοναστήρι, ανάμεσα στην Καρυά και στην Καλλιπεύκη στα υψώματα της κορυφογραμμής: Λαπατά, Μερκέζι, Αγία Ανάλυψη, Προφήτη Ηλία, Γκονταμάνι, Μελούνα.
Η τελειωτική υποχώρηση των τούρκων από τη Καρυά έγιναν στα 1912. Στις 6 Οκτωβρίου έγινε η υποχώρηση των Τούρκων απο την Ελασσόνα και στις 7 Οκτωβρίου υποχώρισαν από την Καρυά. Ένα τουρκικό φυλάκιο που δεν ειδοποιήθηκε, έμεινε και έπεσε στα χέρια των Καρυωτών, οι οποίοι τους πήραν και τους εκτέλεσαν. Μετά από αυτό οι Τούρκοι δεν ξαναφάνηκαν στο χωριό.
Η Καρυά τον καιρό της κατοχής δεν έμεινε στο περιθώριο. Αντίθετα πήρε ενεργά μέρος και από την περιοχή της οργανώθηκε στη θέση Μπεχτέσι η πρώτη αντιστασιακή ομάδα.
Η καταστροφή του χωριού έγινε με την εισβολή των Γερμανοιταλών τον Απρίλιο του 1943, Κυριακή των Βαϊων. Οι εχθροί έκαναν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις. Με την είσοδο του στο χωριό, άρχισαν να καίνε τα σπίτια. Από 300 σπίτια κάηκαν τότε τα 273. Σ' αυτήν τους την επιδρομή δεν έμεινε τίποτα όρθιο, στάβλοι, αποθήκες, δέντρα, όλα παραδόθηκαν στην καταστροφική μανία των εχθρών. Τότε εκτέλεσαν πέντε Καρυώτες καθώς και δύο άλλους που βρισκόντουσαν στο χωριό και τους έριξαν σε ομαδικό τάφο. Δεν λυπήθηκαν ούτε ένα παιδάκι 12 χρονών, ούτε σεβάστηκαν γέροντα που δεν μπορούσε να περπατήσει.
Η επιχείρηση κράτησε επτά μέρες-αποχώρισαν στις 25 Απριλίου-Κυριακή του Πάσχα, παίρνοντας μαζί τους ζώα και πράγματα που βρήκαν στο χωριό και στα καταφύγια. Προσγείωσαν ύστερα ένα αεροπλάνο και το φόρτωσαν. Επειδή όμως ήταν αδύνατη η απογείωση του το έκαψαν μαζί με τα πράγματα στην περιοχή «Βρύση Μεγάλη». Μετά από αυτό πήραν ως ομήρους μικρούς και μεγάλους, τους οδήγησαν στο χωριό Κεραμίδι έξω από την Κατερίνη κι αφού τους κράτησαν δέκα μέρες περίπου, τους ελευθέρωσαν.
Το χωριό πήρε μέρος αργότερα και στον εμφύλιο πόλεμο και γεύτηκε τις αγριότητες του.
Σήμερα, έχει περίπου 800 κατοίκους, οι οποίοι ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία και τη γεωργία. Η ζωή κυλάει ήμερα κυρίως. Βέβαια ο πολιτισμός έχει εισβάλει και στη Καρυά με την κακή του, θα έλεγα, κυρίως μορφή. Με αποτέλεσμα λίγες μόνο παραδόσεις να επιβιώνουν. Πάντως έχει σημασία ότι οι άνθρωποι είναι στενά δεμένοι με τον τόπο τους και προσπαθούν για το καλό του.
